Ermənistan Çexiyadan L-39 “Skyfox” (L-39NG) yeni nəsil təlim-döyüş təyyarələri almağa hazırlaşır. Bu alış Ermənistanın hərbi aviasiyasında pilot hazırlığının müasirləşdirilməsi və yüngül zərbə imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
“Poliqon”un məlumatına görə, bunu Çexiyaya səfəri çərçivəsində Ermənistanın müdafiə naziri Suren Papikyan təsdiqləyib.
Belə ki, səfər zamanı Çexiyanın “AERO Vodochody” şirkətini ziyarət edən Suren Papikyan L-39 “Skyfox” təyyarəsi ilə tanış olub və bu təyyarələrin tezliklə Ermənistan səmasında uçacağını bildirib.
Ermənistan və Çexiya KİV-lərinin məlumatına görə, rəsmi İrəvan dörd ədəd L-39 “Skyfox” təyyarəsi əldə etməyi planlaşdırır. Buna baxmayaraq, təyyarələrin dəqiq sayı, müqavilənin ümumi dəyəri və çatdırılma tarixləri barədə Çexiya və Ermənistan tərəfləri hələlik rəsmi açıqlama verməyiblər.
Xatırladaq ki, cari ilin sentyabrında Ermənistan Prezidenti Vaaqn Xaçaturyan da Çexiyaya rəsmi səfəri çərçivəsində “AERO Vodochody” şirkətini ziyarət edib. Həmin vaxt şirkətin istehsalat müəssisələri ilə tanış olan Ermənistan Prezidentinə L-39 “Skyfox” təyyarəsi təqdim edilib. Bu ziyarətin ardınca isə Çexiya mətbuatı Ermənistanın dörd ədəd təyyarə alacağını bildirib.
L-39 “Skyfox”un texniki imkanları
L-39 “Skyfox” Çexiyanın “AERO Vodochody” şirkəti tərəfindən istehsal olunan, səs sürətindən aşağı sürətlə uçan, iki nəfərlik reaktiv təlim-döyüş təyyarəsidir. Əvvəlki L-39 “Albatros” platformasının inkişaf etdirilmiş versiyası olan təyyarə müasir avionikası, yeni mühərriki və genişləndirilmiş tapşırıq imkanları ilə fərqlənir.
Təyyarə ABŞ istehsalı olan “Williams FJ44-4M” turbofan mühərriki ilə təchiz edilib. İstehsalçının məlumatına əsasən, onun maksimal qalxış kütləsi 5600 kq, faydalı yükü 1540 kq, maksimal sürəti isə 0,8 Mach təşkil edir. Təyyarənin uzunluğu 11,83 metr, qanad açıqlığı 9,37 metrdir.
L-39 “Skyfox” əlavə yanacaq çənləri olmadan 3 saat 45 dəqiqəyədək, xarici yanacaq çənləri ilə isə 4 saat 50 dəqiqəyədək havada qala bilir. Təyyarənin maksimal istismar resursu 15 min uçuş saatı müəyyən edilib.
Müasir rəqəmsal kokpit iki çoxfunksiyalı ekran, başüstü displey və HOTAS idarəetmə sistemi ilə təchiz olunub. Bu avadanlıqlar pilotun uçuş məlumatlarını izləməsini və müxtəlif uçuş rejimlərində təyyarəni idarə etməsini asanlaşdırır.
Təyyarənin beş asqı nöqtəsi mövcuddur. İstehsalçının təqdim etdiyi konfiqurasiyalarda təyyarənin idarəolunmayan raketlər, bombalar və 12,7 mm-lik pulemyot kimi silahlarla təchiz oluna biləcəyi göstərilir. Bundan əlavə, EO/IR optik-elektron və infraqırmızı sensorların inteqrasiyası da nəzərdə tutulur. Lakin bu imkanların konkret olaraq Ermənistan üçün nəzərdə tutulan təyyarələrdə hansı həcmdə tətbiq ediləcəyi barədə məlumat yoxdur.
Ermənistanın hərbi aviasiyası nə qazanacaq?
L-39 “Skyfox”un Ermənistan üçün əsas üstünlüyü pilot hazırlığının müasir texnologiyalar əsasında təşkilinə imkan verməsidir. Təyyarə ilkin uçuş hazırlığından təkmil təlimə və döyüş aviasiyasına keçid mərhələsinə qədər istifadə oluna bilər. Bu, pilotların daha mürəkkəb döyüş təyyarələrinə keçməzdən əvvəl uçuş vərdişlərini və taktiki hazırlığını inkişaf etdirməsinə şərait yaradır.
Müasir avionika və rəqəmsal kokpit pilotların daha mürəkkəb idarəetmə sistemləri ilə işləmə təcrübəsi qazanmasına imkan verir. İstehsalçı L-39 “Skyfox”un dördüncü və beşinci nəsil döyüş təyyarələrinin pilotlarının hazırlanması üçün də istifadə oluna biləcəyini bildirir. Beləliklə, Ermənistan bu platformadan yalnız ilkin uçuş hazırlığı üçün deyil, pilotların döyüş aviasiyasına keçid mərhələsində hazırlığının gücləndirilməsi üçün də yararlana bilər.
Təlim prosesinin digər mühüm hissəsi yerüstü simulyasiya sistemləridir. “AERO Vodochody” L-39 “Skyfox” üçün kompüter əsaslı təlim, kokpit prosedurlarının məşqi, tam missiya simulyatoru, missiyanın planlaşdırılması və nəticələrinin təhlili sistemləri təklif edir. Bu vasitələr real uçuşlar keçirmədən müxtəlif uçuş və taktiki ssenarilərin məşq edilməsinə imkan yaradır. Bununla belə, həmin sistemlərin Ermənistanın əldə edəcəyi paketə daxil olub-olmadığı məlum deyil.
Təyyarələrin əldə edilməsi Ermənistanın yüngül zərbə və kəşfiyyat imkanlarını da genişləndirə bilər. L-39 “Skyfox” uyğun silah və avadanlıqlarla təchiz edildikdə yerüstü hədəflərə qarşı məhdud zərbə tapşırıqları, eləcə də müşahidə və kəşfiyyat missiyaları yerinə yetirə bilər. EO/IR sensorlarının quraşdırılması isə hədəflərin müşahidəsi və müəyyən ərazilərin monitorinqi üçün əlavə imkanlar yaradar.
Lakin bu imkanları qiymətləndirərkən təyyarənin əsasən təlim platforması olduğunu nəzərə almaq lazımdır. L-39 “Skyfox”un maksimal sürəti Mach 0,8-dir və o, müasir çoxməqsədli döyüş təyyarələrinin əvəzi hesab edilə bilməz. Onun döyüş tapşırıqlarındakı effektivliyi silahların, sensorların və digər avadanlıqların mövcudluğundan, eləcə də əməliyyat şəraitindən asılı olacaq.
Dörd təyyarə Ermənistan üçün nə deməkdir?
Ermənistanın dörd ədəd L-39 “Skyfox” əldə edəcəyi barədə məlumatlar təsdiqlənərsə, bu say ölkənin hərbi aviasiyasının ümumi imkanlarını köklü şəkildə dəyişməsə də, pilot hazırlığının yenilənməsinə töhfə verə bilər. Eyni zamanda, təyyarələrin təlimdən əlavə yüngül zərbə və kəşfiyyat tapşırıqlarında istifadə olunması Ermənistan HHQ-yə əlavə funksional imkanlar qazandıra bilər.
Bununla belə, dörd təyyarənin real əməliyyat potensialı onların hansı avadanlıq və silahlarla təchiz edilməsindən, texniki xidmət imkanlarından və təlim sisteminin necə təşkil olunmasından asılı olacaq. Təyyarələrin alınması özlüyündə Ermənistanın hava üstünlüyünü artırması və ya müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərinə qarşı effektiv fəaliyyət göstərə bilməsi demək deyil.
Digər tərəfdən, yeni təyyarələrin istismara verilməsi texniki heyətin hazırlanmasını, ehtiyat hissələrinin təminatını və yeni avadanlıqlara uyğun xidmət infrastrukturunu tələb edəcək. Bu amillər platformanın uzunmüddətli istifadəsinə və təlim prosesinin davamlılığına birbaşa təsir göstərəcək.
Çexiya L-39 “Skyfox”u Azərbaycana da təklif edir
Qeyd edək ki, Çexiya L-39 “Skyfox” təlim-döyüş təyyarəsini Azərbaycana da təklif edir. Bu barədə 2026-cı ilin aprel ayında Azərbaycana səfəri çərçivəsində Çexiyanın Baş naziri Andrey Babiş məlumat verib.
O, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə keçirilən birgə mətbuat konfransında çıxışı zamanı bildirib: “Əlbəttə, biz yeni L-39NG təyyarəsini Sizə təqdim edirik və onu dəyərləndirsəniz, çox şad olardıq”.
Nəticə
L-39 “Skyfox” Ermənistan üçün ilk növbədə, hərbi pilotların hazırlığının müasirləşdirilməsi və təlim imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli platformadır. Müasir avionikası, simulyasiya sistemləri ilə işləmək imkanları və müxtəlif tapşırıqlara uyğunlaşdırıla bilməsi təyyarəni yalnız ilkin hazırlıq vasitəsi olmaqdan çıxararaq daha geniş təlim və məhdud taktiki istifadə imkanlarına malik platformaya çevirir.
Bununla yanaşı, onun yüngül zərbə və kəşfiyyat imkanları Ermənistan HHQ-yə əlavə funksiyalar qazandıra bilər. Ancaq bu imkanların real miqyası sifariş edilən komplektasiyadan asılı olacaq. Buna görə də L-39 “Skyfox”un alınmasını Ermənistanın hərbi aviasiyasının imkanlarını köklü şəkildə dəyişdirən addım kimi deyil, pilot hazırlığının yenilənməsi və aviasiya potensialının müəyyən istiqamətlərdə gücləndirilməsi kimi qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur.
